Foto: · · vlindertuindekas.nl
De magie van transformatie begrijpen
Vlinders beginnen hun leven niet zomaar als de sierlijke insecten die je kent. Ze doorlopen een volledige gedaanteverwisseling, ook wel metamorfose genoemd. Dit proces kent vier duidelijke fases: ei, larve (de rups), pop (chrysalis of cocon) en het volwassen insect.
Als je de pop vlinder herkennen wilt, focus je dus op de fase ná de rups en vóór de volwassen vlinder. Dit is een periode van diepe rust en intense, onzichtbare verandering. Je ziet de buitenkant, maar binnenin vindt een wonder plaats.
Het verschil tussen chrysalis en cocon
Dit is een cruciaal punt bij het herkennen van de pop. Veel mensen gooien deze termen op één hoop, maar er is een belangrijk onderscheid. Dit helpt je enorm bij het identificeren van de familie waartoe de vlinder behoort.
• De chrysalis: Dit is de popvorm van de échte vlinders (de dagvlinders). De chrysalis is meestal glad en hard. Hij hangt vaak onbeschermd aan een takje of blad, vaak vastgehecht met een klein zijden draadje en een kussentje. Denk aan de heldere groene of bruine poppen van de Dagpauwoog of het Klein koolwitje. Je kunt de contouren van de toekomstige vleugels en poten vaak door de huid heen zien.
• De cocon: Dit is de beschermende huls die de meeste nachtvlinders (motten) spinnen voordat ze verpoppen. De rups spint deze cocon van zijde, vaak omgeven door bladeren of verstopt in de grond. Een cocon voelt zijdeachtig en ruw aan. Dit is een belangrijk kenmerk bij het zoeken naar nachtvlinder poppen.
Wat je moet weten om de pop te identificeren
Het identificeren van een pop is soms lastiger dan het identificeren van de volwassen vlinder. Je hebt immers minder kleur en patroon om op af te gaan. Toch zijn er een paar vaste kenmerken die je helpen bij het juist benoemen van de pop.
1. De vorm en textuur
De algemene vorm vertelt je vaak al veel. Is de pop langwerpig en gestroomlijnd, of juist kort en wat bol? De textuur is ook een goede aanwijzing:
• Glanzend en glad? Waarschijnlijk een dagvlinder.
• Mat en omhuld door draden? Waarschijnlijk een nachtvlinder.
• Zijn er kleine bultjes, uitsteeksels of hoorntjes zichtbaar? Sommige soorten gebruiken deze om zich te camoufleren tussen boomschors of takjes.
2. De kleur en camouflage
De kleur van de pop is bijna altijd een perfecte camouflage voor de plek waar de rups zich verpopte. Dit is evolutionair ingebouwd om predatoren te ontwijken. Wil je meer weten over de vlinderpop, lees dan verder in onze andere post.
Zie je een heldergroene pop hangen tussen groene bladeren? Dan zoek je waarschijnlijk naar de pop van een soort die veel in bomen of struiken leeft. Een bruine of grijze pop op de grond wijst op een soort die zich ingraaft of zich verstopt tussen dorre bladeren.
Als je bijvoorbeeld de pop van de Atalanta vlinder herkennen wilt, let dan op de typische, hoekige vorm en de donkere kleur die lijkt op een stukje dode plantenstengel.
3. De locatie en het seizoen
Waar vind je de pop? Dit is misschien wel de meest waardevolle aanwijzing voor de pop vlinder identificatie.
Zoek je in de herfst naar poppen die de winter ingaan? Dan vind je die vaak ingegraven in de grond of stevig vastgemaakt aan de basis van planten. Vlinders die meerdere generaties per jaar hebben, poppen vaak in de lente of zomer op bladeren of takken.
Vergeet niet te kijken naar de waardplant van de rups. Als je een rups van een specifieke plant hebt zien eten, is de kans groot dat de pop zich ook in de nabije omgeving bevindt, vaak in een staat van rust om het volgende stadium te bereiken.
Het herkennen van veelvoorkomende poppen in jouw omgeving
Hoewel elke regio zijn eigen specialiteiten heeft, zijn er enkele soorten waarvan de pop relatief makkelijk te vinden en te herkennen is. Dit geeft je een goede start met het oefenen van je observatievaardigheden.
Aanbevolen leesvoer
Maak je reis door het onderwerp Pop vlinder herkennen: Gids voor identificatie en kenmerken compleet met deze links.
Dagvlinders (Chrysaliden)
Bij dagvlinders zoek je vaak naar een hangende, vaak groene of bruine structuur:
• Koolwitjes: Hun poppen zijn lichtgroen met een dunne, gele of witte streep aan de zijkant. Ze hangen vaak aan de stengels van koolplanten of andere kruidachtige planten.
• Distelvlinder: De chrysalis van de Distelvlinder is vaak bruinachtig of olijfgroen, met een complexe structuur die goed camoufleert tussen distels.
• Citroenvlinder: De pop is heel lang en smal, vaak heldergroen als hij aan een jonge scheut hangt, of lichtbruin als hij aan een takje zit.
Nachtvlinders (Coconnen)
Het herkennen van nachtvlinder poppen is vaak een kwestie van zoeken naar zijdeachtige omhulsels:
• Grote Vos of Kleine Vos (Nymphalidae): Hoewel dit dagvlinders zijn, spinnen de larven soms een soort ruwe coconachtige structuur om zich te verbergen, vaak aan takken.
• Pijlstaartvlinders: Deze verpoppen zich vrijwel altijd in de grond. Je zult zelden hun pop zien, tenzij je de aarde voorzichtig omwoelt. De pop is dan een glanzend, donkerbruin ovaal.
Wat te doen als je een pop vindt?
Het vinden van een pop is een beloning voor je geduld en oplettendheid. Wat nu? Respect is het sleutelwoord.
Voordat je de pop aanraakt, is het belangrijk te weten hoe je een vlinder cocon herkent. Raak de pop niet aan, tenzij je absoluut zeker weet dat deze in gevaar is door bijvoorbeeld dreigende waterschade of een hongerige mier. De dunne laag wasachtige stof op de pop beschermt het zich ontwikkelende leven erin. Jouw aanraking kan die bescherming beschadigen.
Als je een pop op een plek vindt waar deze zeker niet veilig is – bijvoorbeeld midden op een wandelpad – verplaats deze dan met de grootste zorg. Je neemt de pop, inclusief het draadje waarmee hij vastzit (bij een chrysalis), en bevestigt deze aan een vergelijkbare, veilige tak of struik in de buurt. Dit minimaliseert de stress van de verhuizing en vergroot de kans dat je de volwassen vlinder zult zien verschijnen.
Veelgestelde vragen over de pop fase
Hoe lang duurt het voordat een vlinder uit de pop komt?
Dit verschilt sterk per soort en temperatuur. Zomers kan een kleine dagvlinder binnen twee weken uit de pop komen. Voor soorten die overwinteren in de popfase kan dit wel acht tot negen maanden duren, soms zelfs langer.
Kan ik zien of een pop levend of dood is?
Een levende chrysalis heeft vaak nog wat kleur of glans. Als de pop al bijna klaar is om uit te komen, wordt deze vaak doorzichtig en zie je de kleuren van de vleugels erdoorheen. Een dode pop wordt dof, verschrompelt vaak een beetje, of kan schimmelplekken krijgen.
Wat is het beste om te doen als ik een pop op mijn moestuinplant vind?
Als je de soort kent en weet dat deze geen grote schade aanricht aan je oogst, laat hem dan met rust. Als het een zeer vraatzuchtige rups was, verplaats de pop dan naar een nabijgelegen, onbelangrijke struik. Zo help je de soort toch verder zonder je oogst in gevaar te brengen.