Foto: · · vlindertuindekas.nl
De onmisbare rol van struiken in het ecosysteem
Bloemen zijn fantastisch, dat weet je. Maar struiken zijn de stille helden van jouw tuin. Ze bieden niet alleen voedsel gedurende langere perioden, ze leveren ook beschutting tegen wind en regen. Denk aan de rupsen die zich verschuilen of de vlinders die een veilige plek zoeken om de nacht door te brengen. Goede, inheemse struiken zijn een fundament voor een robuust tuinleven.
Voedselbronnen van vroeg in het voorjaar tot diep in de herfst
Veel tuinliefhebbers richten zich op de zomerbloeiers, maar de vroege lente is cruciaal. De eerste hongerige bijen komen tevoorschijn als de kou net wegtrekt. Struiken die vroeg bloeien, geven ze die eerste broodnodige energieboost. Later in het seizoen, als veel vaste planten uitgebloeid zijn, bieden herfstbloeiende soorten nog een laatste kans op nectar.
Wat eet een honingbij of een dagpauwoog echt graag? Het antwoord ligt vaak verscholen in de bescheiden struikvorm. Hier zijn enkele categorieën die je zeker in jouw assortiment moet overwegen:
• Vroege bloeiers: Ze bieden stuifmeel wanneer er weinig anders is.
• Langbloeiers: Struiken met een lange bloeiperiode zorgen voor een constante voedselvoorziening.
• Bessenstruiken: Hoewel de bessen zelf niet altijd de eerste keuze zijn, zijn de bloesems van bijvoorbeeld vlier en meidoorn een ware traktatie.
De beste struiken voor de insectenkoninkrijk
Het kiezen van de juiste struik hangt af van jouw tuinsituatie: de hoeveelheid zon, de grondsoort en de ruimte die je hebt. Maar enkele favorieten scoren hoog op de lijstjes van bestuivers. Probeer je te richten op soorten die je oorspronkelijk in Nederland tegenkomt. Deze ‘inheemse struiken’ zijn vaak het meest waardevol voor onze lokale insectenpopulaties.
VIDEO: Glinstertuin 17 juni 2023 AmersfoortGezien
Meidoorn: De koningin van de vroege bloei
De meidoorn (Crataegus) is een absolute topper. In mei staat deze struik of kleine boom vol met witte of lichtroze bloemen die een ongelooflijke hoeveelheid nectar en stuifmeel leveren. Bovendien is de meidoorn de favoriete waardplant voor veel rupsen. Hij is sterk, verdraagt snoei en voelt zich thuis op vrijwel elke grondsoort. Dit maakt de meidoorn een uitstekende keuze als je een grotere haag zoekt die ook nog eens biodiversiteit bevordert. Meer informatie over bloemen voor bijen en vlinders vind je op onze overzichtspagina.
De vlindervriendelijke Spirea
Spirea’s, ofwel spieringen, zijn geliefd bij vlinders. Vooral de soorten die in de vroege zomer bloeien, trekken veel zichtbaar leven aan. Ze hebben vaak kleine, dicht opeengepakte bloemetjes die ideaal zijn voor de kortere tongen van sommige vlindersoorten. Een voordeel is dat Spirea’s relatief weinig onderhoud vragen en goed tegen snoei kunnen. Ze zorgen voor een kleurrijk accent in je border.
De aantrekkingskracht van de Gelderse roos
Vergeet de exotische sierrozen voor dit doel; kies voor de inheemse Gelderse roos (Viburnum lantana). Deze struik bloeit in het late voorjaar met crèmewitte bloemschermen. Maar de ware magie komt later: de bessen die in de herfst verschijnen, zijn voedsel voor vogels, en de bladeren bieden weer onderdak voor insectenlarven. Een multifunctionele aanwinst voor elke biodiverse tuin.
Wat je moet vermijden voor een insectvriendelijke tuin
Net zo belangrijk als weten wat je moet planten, is weten wat je beter kunt laten staan. De tuinwinkels staan vol met prachtige, maar soms nutteloze opties voor bijen en vlinders. Je wilt planten met zoveel mogelijk natuurlijke trekjes.
Dubbele bloemen zijn vaak een doodlopende weg
Veel populaire sierstruiken, zoals sommige hortensia’s of rozen, zijn gekweekt op ‘dubbele’ bloemen. Denk aan de bossige, volle bloemen die er prachtig uitzien. Helaas is deze volheid vaak ten koste gegaan van het centrum van de bloem: de meeldraden en stampers. Ze bevatten weinig tot geen nectar of stuifmeel. Kies daarom altijd voor de enkele, oorspronkelijke bloemvorm als je insecten wilt voeden. Je herkent ze vaak aan de eenvoudige, open structuur.
Wees zuinig met bespuitingen
Planten die je koopt, kunnen behandeld zijn met middelen die schadelijk zijn voor insecten. Zorg ervoor dat je, zodra de struik in jouw grond staat, geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Zelfs natuurlijke middelen kunnen de delicate balans verstoren. Gezonde planten uit de volle grond hebben vaak minder last van plagen.
Praktische tips voor de aanplanting en het onderhoud
Je hebt de struiken gekozen. Nu komt het mooiste deel: ze in de grond zetten en zien hoe jouw tuin tot leven komt. De juiste plek en een beetje zorg garanderen dat jouw struiken floreren en de insecten blijven komen.
Aanvullende informatie
Hier is een samengestelde lijst van links die je alles vertellen over Struiken voor bijen en vlinders: een bloemrijke tuin.
• Bloeiende struiken kopen | Heijnen Planten
• Agrostemma githago (zaad) – bolderik – zaad/poot/bol – Ecoflora
De juiste plek voor jouw nieuwe aanwinst
Observeer je tuin. Waar staat de zon het langst? Veel nectarproducerende struiken hebben minstens zes uur zonlicht per dag nodig om volop te bloeien. Zorg ook voor voldoende ruimte, zodat de struik zich goed kan ontwikkelen en de insecten er makkelijk bij kunnen.
Snoei niet te rigoureus
Timing van de snoei is essentieel voor bestuivers. Snoei je een vlinderlokkende struik in de late herfst, dan verwijder je mogelijk de schuilplaatsen voor de overwinterende rupsen of poppen. Wacht bij voorkeur met snoeien tot het late voorjaar, nadat de ergste kou voorbij is en de eerste insecten actief zijn. Zo geef je ze de kans hun winterverblijf te verlaten.
Water geven bij droogte
Jonge struiken hebben de eerste jaren wat extra aandacht nodig bij langdurige droogte. Voldoende water zorgt voor gezonde groei en daarmee voor een overvloed aan nectarrijke bloemen. Een goed gevestigde, sterke struik is een betrouwbare voedselbron.
Veelgestelde vragen over struiken voor bijen en vlinders
Wat is het verschil tussen een bijenstruik en een vlinderstruik?
Strikt genomen zijn er geen strikte scheidingen. Veel struiken die bijen voeden met nectar en stuifmeel, trekken ook vlinders aan die nectar drinken. De zogenaamde ‘vlinderstruik’ (Buddleja davidii) is heel populair, maar is vaak niet inheems en kan invasief zijn. Kies liever voor een combinatie van inheemse struiken die voedsel bieden aan zowel de volwassen vlinder als de rups (waardplant).
Moet ik alleen inheemse struiken planten?
Inheemse struiken zijn altijd de meest waardevolle keuze omdat onze lokale insecten zich door de eeuwen heen op deze specifieke planten hebben ontwikkeld. Echter, veel exotische struiken die rijk bloeien, zoals sommige soorten Lavendel (hoewel dat een halfheester is), trekken ook veel bijen en vlinders aan. Een mix is vaak het meest realistisch en effectief voor een volle tuin.
Wanneer is de beste tijd om bijen- en vlinderstruiken te planten?
De beste planttijd is in de herfst of het vroege voorjaar. Dit geeft de wortels de kans zich te vestigen voordat de hitte en de droogte van de zomer beginnen. Planten in de herfst is vaak ideaal omdat de grond nog warm is van de zomer en er meer natuurlijke regenval is.