Foto: · · vlindertuindekas.nl
De grote winterslaap: overleven in plaats van eten
De meeste vlindersoorten in onze streken voeden zich niet actief tijdens de diepste wintermaanden, zoals december en januari. De nectarproductie stopt immers vrijwel volledig. De bloemen zijn verdwenen of bevroren. Dit betekent dat de overlevingsstrategie van de vlinder niet draait om wat ze eten in de winter, maar om hoe ze de winter überhaupt doorstaan.
Vlinders gebruiken verschillende stadia van hun levenscyclus om de kou te trotseren. Je ziet ze niet als volwassen insecten actief voedsel zoeken. Ze hebben hun energie al omgezet in een soort winterslaap. Dit proces noemen we overwintering.
Verschillende plekken om de kou te ontwijken
Als je je afvraagt hoe vlinders de winter overleven, dan moet je verder kijken dan de bloemen. Ze zoeken beschutting. Elk stadium – ei, rups, pop of volwassen vlinder – heeft zijn eigen favoriete plek om deze moeilijke tijd door te komen.
• Als ei: Sommige soorten leggen hun eitjes op planten die in de herfst al afsterven. De schaal biedt bescherming tegen vorst. Denk aan de eitjes van bijvoorbeeld het klein koolwitje.
• Als rups: De rupsen die je in de nazomer zag eten, zijn nu vaak al gegroeid en zoeken een veilige plek. Ze kruipen in de grond, onder schors, of tussen dorre bladeren. Ze vertragen hun metabolisme enorm.
• Als pop (chrysalis): Dit is een zeer populaire methode. De pop hangt aan een tak of zit verscholen. Het is een ruststadium, waarin de transformatie naar de volwassen vlinder voorbereid wordt, terwijl het dier de barre omstandigheden trotseert.
• Als volwassen vlinder: Sommige taaie rakkers, zoals de dagpauwoog of de kleine vos, overwinteren als volwassen dier. Dit is de meest directe link met jouw vraag over eten.
Wat eten volwassen vlinders die overwinteren?
Als een vlinder in de vorm van een volwassen insect de winter doorstaat, dan is de voedselinname minimaal. Ze bevinden zich in een staat van diapauze, een soort winterslaap. Hun activiteit is drastisch verminderd om energie te sparen. Toch is er een kleine opening in hun dieet.
Heb je je weleens afgevraagd waar vlinders voedsel vinden in de winter als er geen nectar is? Het antwoord ligt in het zoeken naar reservevoedsel of vocht.
De vlinder heeft in de nazomer en vroege herfst gigantische hoeveelheden suikers verzameld. Die suikers zitten nu opgeslagen in hun lichaam. Wanneer er een onverwachte, warme winterdag opduikt, kunnen ze heel even wakker worden. Dit korte ontwaken vereist wel een beetje energie. Ze hebben dan vaak geen tijd om naar bloemen te zoeken, en ze zoeken naar snelle, makkelijk beschikbare bronnen.
Noodvoedsel bij dooi
Bij een zachte dooi kunnen deze overwinterende vlinders hun toevlucht zoeken tot:
• Suikerhoudende sappen: Soms sijpelt er sap uit beschadigde boomwonden. Dit sap bevat suikers die de vlinder direct energie geven om even te ‘resetten’.
• Gisten en rottend fruit: Als er nog oud, overrijp fruit op de grond ligt, kunnen de gisten die daarop groeien een kleine energievangst bieden. Dit is een belangrijk detail als je je afvraagt welke natuurlijke voeding vlinders in de winter gebruiken.
• Vocht en mineralen: Heel soms, bij een klein beetje zonlicht, zie je ze op vochtige aarde of modder zitten. Ze drinken dan geen nectar, maar zuigen vocht en mineralen op. Dit helpt hen gehydrateerd te blijven en hun lichaamsfuncties licht actief te houden.
Deze momenten zijn kort. Zodra de temperatuur weer daalt, trekken ze zich direct terug in hun schuilplaats om de energiebesparende modus te hervatten. Ze ‘eten’ dus niet om te groeien, maar om net genoeg energie te hebben om de volgende koude periode te overbruggen.
Jouw rol in het vlinderleven van de winter
Nu je weet dat de meeste vlinders niet echt op zoek zijn naar voedsel, maar naar een veilige slaapplek, begrijp je beter hoe je ze kunt helpen. Jouw tuin kan een cruciale schuilplaats zijn als je weet waar je op moet letten.
Het is verleidelijk om in de herfst alles ‘netjes’ op te ruimen. Maar die winterkost voor de rupsen en die schuilplaatsen voor de volwassen vlinders zitten verborgen in de rommel van de tuin.
VIDEO: EGELS in de tuin
Interessante websites
Ga dieper in op Wat eten vlinders in de winter? Voedsel en overleving met deze informatieve selectie.
• Een vlinder in huis? – De Vlinderstichting
• Waarom zijn er geen vlinders in de winter | Biogroei
Beschutting bieden bij de kou
Als je de vlinders in jouw omgeving een warm welkom wilt bieden voor de komende lente, focus je dan op beschutting:
• Laat bladeren liggen: Onder die stapel dorre bladeren overwinteren veel rupsen en poppen. Ze gebruiken het als isolatie tegen de vrieskou.
• Houtstapels: Een hoop hout, vooral als er wat kieren tussen zitten, is een perfecte schuilplaats voor de volwassen dagpauwoog of kleine vos.
• Overwoekerde hoekjes: Laat een deel van je tuin wat wilder. Dichte begroeiing, zoals klimop of een struik met veel takken, biedt een natuurlijke, windvrije plek om de diapauze door te komen.
Door minder rigoureus op te ruimen, geef je deze fascinerende insecten de kans om hun winterkost – de opgeslagen energie – aan te vullen met een klein beetje vocht of suiker bij een onverwachte dooi. Voorafgaand aan de winter bouwen vlinders hun energievoorraad op; lees hier meer over het dieet van de vlinder. Je helpt hen om de kritieke periode van hoe vlinders de winter doorkomen zonder veel te eten, succesvol af te ronden.
Veelgestelde vragen over vlinders in de winter
Je hebt vast nog vragen over deze bijzondere overlevers. Hier zijn enkele van de meest gestelde vragen.
Zijn er vlinders die je in de winter ziet vliegen?
Ja, maar het zijn uitzonderingen. Vooral de dagpauwoog en de kleine vos kunnen op zeer zachte winterdagen, wanneer de temperatuur boven de 10 graden Celsius komt, even actief worden om wat vocht of suiker te zoeken. Ze vliegen zelden, maar je kunt ze zien scharrelen.
Eten rupsen in de winter?
Nee, rupsen eten niet in de winter. Ze verpoppen zich of bevriezen bijna volledig in een ruststadium. Hun groei stopt totdat de lente terugkeert. Ze leven van de energie die ze in de nazomer hebben verzameld.
Kunnen vlinders bevriezen en weer ontdooien?
Sommige soorten kunnen een bepaalde mate van onderkoeling verdragen. Ze produceren een soort antivries in hun lichaam (glycerol) om te voorkomen dat hun cellen kapotvriezen. Toch is extreme en langdurige vorst fataal.
Wat is het beste voedsel voor vlinders in het vroege voorjaar als ze ontwaken?
Zodra de vlinders ontwaken, hebben ze nectar nodig om energie op te doen. Planten die vroeg bloeien, zoals krokus, wilgenkatjes of krokus, zijn dan essentieel. Zij zorgen voor de nodige suikers na hun lange winterslaap.